Bij de Dodenherdenking op 4 mei sprak in het clubhuis AFC voorzitter Brian Speelman. Na zijn toespraak begaven de aanwezigen zich naar het monument op het sportpark.
Beste aanwezigen,
Vandaag herdenken wij hier samen de miljoenen slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en staan we bij elkaar om stil te staan.
Om stil te staan bij wat geweest is.
Om stil te staan bij wie er niet meer zijn.
En misschien nog wel belangrijker: om stil te staan bij wat dat vandaag van ons vraagt.
Voor mij is deze dag ook persoonlijk.
Ik ben een kind van ouders die de oorlog hebben overleefd, maar voor een groot deel van hun familie gold dat niet.
De oorlog is voor mij geen abstract verleden.
Hij leeft voort in verhalen, in stilte, en in alles wat er niet meer is.
Herdenken gaat niet alleen over wat achter ons ligt.
Herdenken is een spiegel.
Een spiegel die ons dwingt om niet alleen terug te kijken, maar ook naar onszelf te kijken. Herdenken verbindt namelijk het verleden met het heden.
Op deze plek, en bij ons monument, worden namen genoemd.
Namen van AFC’ers en ACC’ers die hun leven verloren in de Tweede Wereldoorlog.
Mensen die ooit hier rondliepen.
Die hier voetbalden, trainden, lachten, plannen maakten.
Mensen zoals wij.
Door het werk van onder andere ons Lid van Verdienste Max Flam weten we dat het er geen zeven waren, zoals direct na de oorlog werd gedacht, maar minstens dertig clubgenoten die zijn omgekomen of vermoord.
Dertig verhalen.
Dertig levens.
Dertig keer een familie, een vriendengroep, een toekomst die werd vernietigd.
Sommigen werden slachtoffer omdat zij Joods waren.
Sommigen kozen voor het verzet.
Sommigen kwamen om als militair.
Sommigen stierven door dwangarbeid of gevangenschap.
En sommigen, en dat is misschien het meest confronterend, werden slachtoffer van een samenleving die te lang zweeg.
Dat is een ongemakkelijke waarheid.
Want als we eerlijk zijn, dan zien we in de geschiedenis van onze eigen vereniging ook die spanning terug.
AFC bleef bestaan.
Er werd gevoetbald.
De competitie ging door.
De tribunes zaten vol.
En tegelijkertijd werden Joodse leden uitgesloten, geroyeerd en verdwenen zo uit het clubleven.
Zonder protest.
Dat is geen makkelijke constatering.
Maar het is wel een belangrijke.
Want herdenken zonder eerlijkheid heeft geen waarde.
En juist daarom staan we hier.
Niet alleen om te zeggen: dit nooit meer.
Maar ook om te begrijpen hoe het kon gebeuren.
Hoe gewone mensen, mensen zoals wij, terechtkwamen in een tijd waarin grenzen langzaam opschoven.
Waarin kleine concessies uiteindelijk grote gevolgen kregen.
Waarin zwijgen soms net zo bepalend was als handelen.
Dat maakt herdenken relevant.
Juist vandaag.
Want laten we niet doen alsof oorlog iets is van vroeger.
Dat is het niet.
We leven in een tijd waarin oorlog weer zichtbaar dichtbij is.
In Europa.
In het Midden-Oosten.
Op andere plekken in de wereld waar mensen dagelijks leven met angst, onzekerheid en geweld.
Vrijheid is geen vast gegeven.
Het is geen eindpunt.
Het is iets dat onderhouden moet worden.
Elke dag opnieuw.
En dat begint niet met grote woorden, maar met kleine keuzes.
De keuze om niet weg te kijken.
De keuze om op te staan tegen onrecht.
De keuze om elkaar te blijven zien als mens.
Dat klinkt eenvoudig.
Maar de geschiedenis leert ons dat het dat niet is.
Kijk naar de verhalen van de mensen die wij vandaag herdenken.
Neem iemand als Jacques Kokernoot.
Veertien jaar oud.
Voetballer bij AFC.
Klasgenoot van Anne Frank.
Een kind nog.
Hij werd gedeporteerd en vermoord in Auschwitz, samen met zijn familie.
Of andere kinderen zoals:
Abraham Goldsilber, 15 jaar, scholier, vermoord in Sobibor
Meijer Koster, 14 jaar, scholier, vermoord in Auschwitz
Samuel Jacob Wurms, 17 jaar, scholier, vermoord in Sobibor.
Wat zegt dat over de wereld waarin zij leefden?
En wat zegt het over de mensen om hun heen?
Of neem iemand als Ko van Eijk, 21 jaar,
Student, sportman, verzetsstrijder.
Hij koos ervoor om niet mee te bewegen met de bezetter.
Om actief weerstand te bieden.
En hij betaalde daarvoor de hoogste prijs.
Of Henny Immig, 27 jaar
Voetballer, cricketer.
Iemand die onderdook, zich aansloot bij het verzet en uiteindelijk werd geëxecuteerd.
Het zijn verschillende verhalen.
Maar ze hebben één ding gemeen:
Het zijn keuzes onder extreme omstandigheden.
En juist daarom raken ze ons.
Want wij vragen ons automatisch af:
Wat zou ík hebben gedaan?
Zou ik de moed hebben gehad om in verzet te komen?
Zou ik hebben gezwegen?
Zou ik hebben weggekeken?
Dat zijn geen comfortabele vragen.
Maar het zijn wel de vragen die op 4 mei extra betekenis hebben.
Want herdenken zonder die vragen blijft oppervlakkig.
Het is makkelijk om helden te eren.
Het is moeilijker om te begrijpen wat hen tot held maakte.
En nog moeilijker om te beseffen dat heldendom vaak begint met een kleine stap.
Een keuze om niet mee te doen.
Een keuze om iemand te helpen.
Een keuze om je stem te laten horen.
En dat brengt ons terug naar vandaag.
Want ook wij leven in een tijd van keuzes.
Misschien niet zo extreem als toen.
Maar wel betekenisvol.
Het is zelfs zo erg dat de overheid reclame spotjes maakt om mensen bewust te maken van polarisatie.
We zien groepen die tegenover elkaar komen te staan.
We zien hoe snel mensen worden buitengesloten of weggezet.
En juist in zo’n tijd is het belangrijk om te beseffen:
Het begint nooit groot.
Het begint klein.
Met woorden.
Met uitsluiting.
Met het langzaam verschuiven van grenzen.
En daarom is herdenken geen moment van alleen terugkijken.
Het is ook een opdracht.
Een opdracht aan ons allemaal.
Als individu.
Maar ook als vereniging.
Want AFC is meer dan een voetbalvereniging.
Dat blijkt vandaag wel.
Een vereniging is een gemeenschap.
Een plek waar waarden worden doorgegeven.
Waar jonge mensen leren wat het betekent om samen te zijn.
En dat betekent ook dat wij verantwoordelijkheid dragen.
De verantwoordelijkheid om een vereniging te zijn waarin iedereen zich welkom voelt.
De verantwoordelijkheid om op te staan tegen onrecht.
De verantwoordelijkheid om niet weg te kijken.
Dat klinkt groot.
Maar het begint klein.
Op het veld.
Langs de lijn.
In de kleedkamer.
Hoe gaan we met elkaar om?
Hoe spreken we elkaar aan?
Wat accepteren we wel, en wat niet?
Daar begint het.
Want vrijheid is niet alleen iets wat je hebt.
Het is iets wat je doet.
Elke dag opnieuw.
En daarom is het goed dat we hier stil staan bij deze namen op ons monument.
Want zolang namen worden genoemd, blijven mensen bestaan.
Dat is misschien wel de kern van herdenken.
Dat we zeggen:
Jullie zijn niet vergeten.
Jullie verhalen blijven verteld worden.
Jullie levens doen ertoe.
En tegelijkertijd zeggen we tegen onszelf:
Wij hebben een verantwoordelijkheid.
Om die verhalen niet alleen te bewaren, maar er ook naar te handelen.
Om vrijheid niet als vanzelfsprekend te zien.
Maar als iets kostbaars.
Iets kwetsbaars.
Iets wat bescherming nodig heeft.
Beste aanwezigen,
We kunnen het verleden niet veranderen.
Maar we kunnen wel bepalen wat we ermee doen.
We kunnen kiezen om te herinneren.
We kunnen kiezen om te leren.
En we kunnen kiezen om te handelen.
Dat is de betekenis van deze dag.
Dat is de betekenis van dit moment.
Laten we daarom niet alleen stilstaan.
Maar ook vooruitkijken.
Met het besef dat vrijheid nooit vanzelfsprekend is.
Maar altijd de inzet van mensen vraagt.
Toen.
En nu.
Dank u wel.
Foto’s zijn gemaakt dor Tom Poederbach